Пациенттің құқықтары мен міндеттері

1. Пациент құқықтары

«Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» кодекстің 134-бабы пациенттің мыналарға құқылы екенін белгілейді:

1. алдын алу, диагностикалау және емдеу процесінде лайықты қарым-қатынасқа, өзінің мәдени және жеке құндылықтарына құрметпен қарауға;
2. тек медициналық критерийлер негізінде айқындалатын кезектілікпен, кемсітушілік факторлардың әсерінсіз медициналық көмек алуға;
3. МӘМК және (немесе) ӘМСҚ шеңберінде көмек көрсететін дәрігерді немесе медициналық ұйымды таңдауға немесе ауыстыруға, шұғыл және жедел көмек көрсету жағдайларын қоспағанда;
4. медициналық ұйымда аудио- және (немесе) бейнебақылау мен жазу жүргізілетіні туралы хабардар етуге;
5. медициналық технологиялардың қол жеткізілген деңгейі мүмкіндік берген дәрежеде азапты жеңілдетуге;
6. мүмкін болатын тәуекелдер мен артықшылықтар, ұсынылатын және балама емдеу әдістері, емдеуден бас тартудың салдары, диагноз, болжам және емдеу іс-шараларының жоспары туралы қолжетімді нысанда ақпарат алуға, сондай-ақ денсаулық жағдайы туралы тәуелсіз пікір алуға және консилиум өткізуге;
7. өзінің құқықтары мен міндеттері, көрсетілетін қызметтер, ақылы қызметтердің құны және сооплата мөлшері, оларды ұсыну тәртібі туралы, көру және (немесе) есту қабілеті бұзылған адамдар үшін қолжетімділікті ескере отырып, тағайындалатын дәрілік заттар және қызмет көрсететін медицина қызметкерлері туралы ақпарат алуға;
8. оқу процесіне қатысудан, сондай-ақ емдеу-диагностикалық процедураларды жүргізу кезінде үшінші тұлғалардың қатысуынан бас тартуға;
9. Қазақстан Республикасының заңдарында көзделген өзге де құқықтарға.

Медициналық көмек пациенттің ақпараттандырылған келісімі алынғаннан кейін көрсетіледі. Пациент өзінің денсаулық жағдайы туралы ақпаратты хабарлауға рұқсат етілген тұлғаны тағайындай алады.

2. Қазақстан Республикасы азаматтарының құқықтары

«Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» кодекстің 77-бабы Қазақстан Республикасы азаматтарының құқықтарын бекітеді, оның ішінде:

1. тегін медициналық көмектің кепілдендірілген көлемін (МӘМК) алуға;
2. МӘМК және (немесе) ӘМСҚ шеңберінде дәрілік заттармен және медициналық бұйымдармен қамтамасыз етілуге;
3. медицина қызметкері мен денсаулық сақтау субъектісін еркін таңдауға;
4. стационарлық жағдайда емделу кезінде емдік тағам алуға;
5. МӘМК және (немесе) ӘМСҚ-тан тыс қосымша медициналық көмекті өз қаражаты және өзге де көздер есебінен алуға;
6. медициналық және өзге де қызметтерді ақылы түрде алуға;
7. көрсетілімдер болған кезде Қазақстан Республикасынан тыс жерде бюджет қаражаты есебінен медициналық көмек алуға;
8. уақытша еңбекке жарамсыздық фактісін растайтын құжаттарды алуға;
9. алдын алу, диагностикалау, емдеу, медициналық оңалту және денсаулыққа әсер ететін факторлар туралы дұрыс ақпарат алуға;
10. медицина қызметкерінің құпиясын құрайтын мәліметтерді қорғауға;
11. медициналық көмек көрсету кезінде денсаулыққа келтірілген зиянды өтеуге, оның ішінде сақтандыру төлемі арқылы;
12. өз құқықтары мен заңды мүдделерін қорғауға, оның ішінде медициналық және фармацевтикалық қызметкерлердің әрекеттеріне (әрекетсіздігіне) шағымдануға;
13. емдеуге және медициналық араласуларға, оның ішінде профилактикалық екпелерге ақпараттандырылған келісім немесе бас тарту беруге;
14. сооплата және созылмалы емделмейтін ауруларды емдеу кезінде ауырсынуды басуға.

Мүгедектігі бар адамдар денсаулық сақтау ұйымдарында бірінші кезекте қызмет көрсетуге құқылы.

3. Пациенттердің міндеттері

«Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» кодекстің 135-бабы пациенттің мыналарға міндетті екенін белгілейді:

1. өз денсаулығын сақтау және нығайту үшін шаралар қолдануға;
2. медицина қызметкерлерімен қарым-қатынаста құрмет пен ізеттілік танытуға;
3. диагноз қою және ауруды емдеу үшін қажетті барлық ақпаратты дәрігерге хабарлауға, медициналық араласуға келісім бергеннен кейін медицина қызметкерлерінің тағайындауларын мүлтіксіз орындауға;
4. ішкі тәртіп ережелерін сақтауға, медициналық ұйымның мүлкіне ұқыпты қарауға және медициналық көмек алу кезінде медицина персоналымен ынтымақтасуға;
5. диагностика және емдеу процесінде денсаулық жағдайының өзгеруі туралы, сондай-ақ айналасындағыларға қауіп төндіретін аурулардың болуы немесе оларға күдік туралы медицина қызметкерлерін уақтылы хабардар етуге;
6. басқа пациенттердің құқықтарын бұзатын әрекеттер жасамауға;
7. Қазақстан Республикасының заңдарында көзделген өзге де міндеттерді орындауға.

2, 3 және 5-тармақшаларда көзделген міндеттер стационарда науқас балаға тікелей күтім жасайтын ата-аналарға және өзге де тұлғаларға қолданылады.

4. Қазақстан Республикасы азаматтарының міндеттері

«Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» кодекстің 80-бабы Қазақстан Республикасы азаматтарын мыналарға міндеттейді:

1. өз денсаулығын сақтауға және жеке және қоғамдық денсаулықты сақтау мен нығайту үшін ынтымақты жауапкершілік көтеруге;
2. міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыруға жарналар төлеуге;
3. профилактикалық медициналық тексерулерден және скринингтік зерттеулерден өтуге;
4. жеке және қоғамдық денсаулыққа қатысты медицина қызметкерлерінің тағайындауларын орындауға;
5. өз денсаулығын басқару процесіне қатысуға, оның ішінде созылмалы ауруларды басқару бағдарламаларына, ауру, емдеу әдістері, тәуекелдер мен асқынулар туралы ақпарат алуға мүдделі болуға;
6. медицина қызметкерлеріне өз организмінің жеке ерекшеліктері туралы хабарлауға;
7. өз денсаулығын және айналасындағылардың денсаулығын қорғау жөніндегі сақтық шараларын сақтауға, денсаулық сақтау субъектілерінің талабы бойынша тексеруден және емделуден өтуге, медицина персоналын жұқпалы және айналасындағыларға қауіп төндіретін өзге де аурулар туралы хабардар етуге;
8. Қазақстан Республикасының денсаулық сақтау саласындағы заңнамасын сақтауға.

Айналасындағыларға қауіп төндіретін аурулармен ауыратын азаматтар (АИТВ-инфекциясын қоспағанда) тексеруден және емделуден жалтарған жағдайда, Кодекске сәйкес мәжбүрлеп куәландыру және емдеу қолданылуы мүмкін.

5. Ақпараттандырылған келісім және медициналық көмектен бас тарту

Медициналық көмек пациенттің ақпараттандырылған келісімі алынғаннан кейін көрсетіледі. Инвазивті араласулар кезінде келісім уәкілетті орган бекіткен нысанда ресімделеді.

Пациент немесе оның заңды өкілі Кодекстің 137-бабында көзделген жағдайларды қоспағанда, медициналық көмектен бас тартуға құқылы.

Бас тартқан жағдайда медицина қызметкері ықтимал салдарды қолжетімді нысанда түсіндіреді. Бас тарту медициналық құжаттарға жазба түрінде ресімделеді және пациент немесе оның заңды өкілі мен медицина қызметкері қол қояды.

Кәмелетке толмаған немесе әрекетке қабілетсіз тұлғаның заңды өкілдері өмірді сақтау үшін қажетті медициналық көмектен бас тартқан жағдайда, медициналық ұйым қорғаншылық және қамқоршылық органына және (немесе) сотқа жүгінуге құқылы.

Пациенттің келісімінсіз медициналық көмек өз еркін білдіруге мүмкіндік бермейтін шок немесе кома жағдайындағы адамдарға; айналасындағыларға қауіп төндіретін аурулары бар адамдарға; ауыр психикалық бұзылыстары бар адамдарға; қоғамға қауіпті әрекет жасаған психикалық бұзылыстары бар адамдарға қатысты жүргізілуі мүмкін. Шешімді консилиум қабылдайды, ал оны жинау мүмкін болмаған жағдайда — медицина қызметкері кейіннен лауазымды тұлғаларды хабардар ету арқылы қабылдайды.

Құқықтық негіз: Кодекстің 134, 136 және 137-баптары.

6. Медицина қызметкерінің құпиясы

Дербес медициналық деректер, медициналық көмекке жүгіну фактісі, денсаулық жағдайы, диагноз және тексеру мен емдеу кезінде алынған өзге де мәліметтер медицина қызметкерінің құпиясын құрайды.

Мұндай мәліметтерді жария етуге жол берілмейді, Кодекстің 273-бабында тікелей көзделген жағдайларды қоспағанда, оның ішінде пациенттің ақпараттандырылған келісімімен ғылыми зерттеулер жүргізу және оқу процесінде пайдалану үшін.

Пациент өзінің денсаулық жағдайы туралы ақпаратты хабарлауға тиіс тұлғаны тағайындай алады. Дербес медициналық деректерді қорғау Кодекстің 62-бабымен де реттеледі.

Құқықтық негіз: Кодекстің 273-бабы, 62-бабы.

7. Құқықтар бұзылғанда қайда жүгіну керек

Медициналық көмектің сапасы мен ұйымдастырылуына қатысты сұрақтарыңыз, ескертулеріңіз немесе шағымдарыңыз болса, сіз:

1. емдеуші дәрігерге немесе емхананың тиісті бөлімшесінің басшысына жүгіне аласыз;
2. Пациенттерді қолдау және ішкі бақылау (аудит) қызметіне — ПҚҚ жүгіне аласыз;
3. медициналық ұйым басшылығына жазбаша өтініш бере аласыз;
4. қажет болған жағдайда Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген тәртіппен уәкілетті мемлекеттік органдарға жүгіне аласыз.

Өтініште оқиғаның күні мен мән-жайы, бөлімше немесе кабинет, мәселенің мәні және жауап алудың қалаған тәсілін көрсеткен жөн. Ашық өтініштерде басқа тұлғалардың дербес және медициналық деректерін көрсетуге болмайды. ПҚҚ-ға жүгіну пациентті заңнамада көзделген құқықтарын қорғаудың өзге де тәсілдерін пайдалану құқығынан айырмайды.

ПҚҚ байланыстары

• № 118 кабинет, 1-қабат
• Дүйсенбі–жұма, 08:00-ден 17:00-ге дейін
• Телефон/WhatsApp: +7 771 051 1048

8. Нормативтік құқықтық актілер

Негізгі нормативтік құқықтық акт — Қазақстан Республикасының 2020 жылғы 7 шілдедегі № 360-VI «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» кодексі. Танысу үшін негізгі баптар:

1. 77-бап — Қазақстан Республикасы азаматтарының құқықтары.
2. 80-бап — Қазақстан Республикасы азаматтарының міндеттері.
3. 134-бап — пациент құқықтары.
4. 135-бап — пациенттердің міндеттері.
5. 136-бап — медициналық көмектен бас тарту құқығы.
6. 137-бап — пациенттің келісімінсіз медициналық көмек көрсету.
7. 273-бап — медицина қызметкерінің құпиясы.

Жадынама мәтіні ақпараттық сипатта және нормативтік құқықтық актілердің толық мәтінін алмастырмайды. Нақты норманы қолдану кезінде Қазақстан Республикасы заңнамасының қолданыстағы редакциясын басшылыққа алу қажет.